Nowa Dęba
 |
| opis | miasto Nowa Dęba, gmina Nowa Dęba, powiat tarnobrzeski, województwo podkarpackie, kraj Polska, Europa, • |
| szerokość geograficzna | 50.4333 = 50° 25' 59" N |
| długość geograficzna | 21.7667 = 21° 46' 0" E |
| wysokość n.p.m. | 170m |
| strefa czasowa | UTC+1 |
| odsyłacze | Strona internetowa Miasta i Gminy Nowa Dęba |
| historia | Miasto i gmina Nowa Dęba położona jest w województwie podkarpackim (niegdyś tarnobrzeskim), w widłach Wisły i Sanu, w południowo-wschodniej Polsce. Przebiega przez nią droga krajowa nr 9 łącząca Warszawę z Rzeszowem. Sąsiaduje z gminami Tarnobrzeg, Majdan Królewski, Baranów Sandomierski oraz Grębów. Cała gmina zajmuje obszar 142 km², na którym to obszarze mieszka ok. 20 tys. osób, z czego w samym mieście Nowa Dęba żyje ponad 12 tys. mieszkańców, pozostali natomiast to mieszkańcy okolicznych miejscowości należących do gminy (m.in. Alfredówki, Budy Stalowskiej, Chmielowa, Cygan, Jadachów, Rozalina i Tarnowskiej Woli). Gminę przecinają także dwie rzeczki: Trześniówka i Dęba. Najstarsze wiadomości o wsi Dęba pochodzą z ok. XVII w. Powstała ona na obrzeżach Puszczy Sandomierskiej w obrębie Dominium Dzikowskiego rodu Tarnowskich herbu Leliwa, wraz z Porębami Dębskimi. Tutejsi mieszkańcy byli uzależnieni od lasu. Zajmowali się polowaniem i bartnictwem, a ziemie pochodzące z karczowania lasu przeznaczali na pola uprawne, łąki i pastwiska. Jednak były to grunty ubogie, wobec czego także i tutaj panowała tzw. „nędza galicyjska”. Dlatego też ludzie nierzadko emigrowali do Austrii, Prus i Ameryki. Rok 1918 i wyzwolenie kraju nie od razu przyniosło poprawę warunków życiowych. Dopiero budowa Centralnego Okręgu Przemysłowego zmieniła ten stan. w pobliżu wsi miał powstać zakład amunicyjny, wśród lasów rozproszone ze względów bezpieczeństwa miały być także inne fabryki przemysłowe. Budowa ruszyła w 1937 r. siłami firm prywatnych, a pieniądze pochodziły z francuskiej pożyczki zbrojeniowej dla Rzeczpospolitej Polskiej. w 1937 r. rozpoczął się karczunek lasu i budowa baraków dla organizującej się fabryki. Była to potężna inwestycja prowadzona na surowym korzeniu, w dziewiczym leśnym krajobrazie, obok starej wsi Dęba. Zamierzano wybudować 16 km linii kolejowej, 32 km dróg bitych, 28 km linii wodociągowej, 18 km sieci kanalizacyjnej, 20 km gazociągów, 12 km linii linii elektrycznej wysokiego napięcia i 50 km linii niskiego napięcia oraz 20 km linii telefonicznej. Obok hal fabrycznych i magazynów budowana była elektrownia o mocy 2200 kW oraz wieża ciśnień. w roku 1938 rozpoczęto budowę osiedla mieszkaniowego z prawdziewgo zdarzenia i wg nowoczesnych wzorów europejskich. Wzniesiono 9 bloków dwupiętrowych dla robotników; 9 domków dwurodzinnych dla przybywająych z różnych stron fachowców, majstrów i kadry technicznej; oraz 4 wille dyrektorskie. Dziś ta zabudowa stanowi najstarsze zabytki Nowej Dęby. Równolegle z mieszkaniówką powstały też obiekty towarzyszące czyli szkoła, basen, szpital i stołówka. Po zainstalowaniu w nowych halach maszyn i urządzeń w lipcu 1939 roku ruszyła produkcja. w Dębie produkowano amunicję artylerską i bomby lotnicze. Przed wybuchem II wojny światowej zakład zatrudniał około 200 robotników i 160 pracowników umysłowych. We wrześniu 1939 r. lotnictwo hitlerowskie chciało zniszczyć wytwórnię, ale dobre maskowanie wśród lasów skryło ją przed oczami lotników. Wiosną 1940 roku teren zakładu i osiedla zajęły wojska niemieckie, które przygotowywały się tutaj do dalszych podbojów na wschodzie. w dawnej willi dyrektora Wytwórni Amunicji zamieszkiwał generał von Paulus, bezpośrednio przygotowujący wyprawę na Związek Radziecki. Wojsko ćwiczyło na poligonie, a na terenie zakładu zostały uruchomione pracujące na rzecz zakładu warsztaty samochodowe, stolarnie, rzeźnia, fabryka konserw. Po odejściu pierwszej fali wojsk, Dęba stała się ośrodkiem ćwiczebnym, aż do wejścia wojsk radzieckich 21 lipca 1944 roku. Po wojnie fabryka, dzięki dużemu zaangażowaniu ludzi, została odbudowana. 1 stycznia 1951 roku zarządzeniem Ministra Przemysłu Ciężkiego utworzone zostało przedsiębiorstwo państwowe Zakłady Metalowe „DEZAMET”. Rozpoczął się ich rozwój, a tym samym również rozwój miasta. Wyroby Dezamet-u, takie jak: żelazka, silniki motocyklowe, motorowerowe, silniki łodziowe, znane były w kraju i poza jego granicami. Wraz z zakładem rozwijało się i rozbudowywało się osiedle, które 31 grudnia 1961 r. wraz z przyłączoną wsią Dęba otrzymało status miasta i nazwę Nowa Dęba. Powstały nowe szkoły, przedszkola, Dom Kultury i ośrodek wypoczynkowy „Nad Zalewem”. Przy Zakładach rozwijała się Orkiestra Dęta, która istnieje do dziś. Obecnie Nowa Dęba liczy ok. 12 tys. mieszkańców. Przemysł stanowią ZM „Dezamet” i FHU „Unidez”. Oprócz tego działa szereg firm i spółek prywatnych, oraz drobny przemysł spożywczy. Na terenie Nowej Dęby znajduje się również Jednostka Wojskowa 2090, której poligon jest bardzo często wykorzystywany do ćwiczeń przez siły sojusznicze. |
| prasa | Wybór artykułów o Nowej Dębie w czasopismie „Echo Dnia” (Podkarpackie) po 1. maja 2004 r. — poniżej data w nawiasie jest datą wydania. Dni Nowej Dęby 2004 (07-06-2004) Certyfikat „Przejrzysta Polska” dla Gminy (13-12-2004) Lider Polskiej Ekologii 2004 (22-12-2004) Dni Miasta 2005 (08-06-2005) 45. rocznica nadania praw miejskich (10-06-2006) 55. urodziny L.O. (19-06-2006) |
| miejsca położone wewnątrz | Poręby Dębskie, Dom rodzinny Wojciecha i Marii Rogów |
| siedziba/stolica dla | gmina Nowa Dęba, gmina Nowa Dęba, parafia Matki Bożej Królowej Polski w Nowej Dębie, parafia Matki Bożej Królowej Polski w Nowej Dębie, cmentarz komunalny w Nowej Dębie, cmentarz komunalny w Nowej Dębie, Orkiestra Dęta Zakładów Metalowych w Nowej Dębie, Orkiestra Dęta Zakładów Metalowych w Nowej Dębie, Szkoła Powszechna w Dębie, Szkoła Powszechna w Dębie, Urząd Stanu Cywilnego w Nowej Dębie, Urząd Stanu Cywilnego w Nowej Dębie |
Mapy
Google Map Google Sat Wiki Geonames Daily Terra on ExploreOurPla.net GeaBios Wikimapia EarthTools MapQuest Multimap Yahoo! Maps Microsoft Virtual Earth TopoZone TerraServer(USA) TageoWyszukiwarki internetowe
Google Google Maps Yahoo! Altavista Wikipedia Fallingrain WeatherUnderGround City-Data(USA)Źródła informacji
-
{# 1}
Nazwy miast Polski,
Kazimierz Rymut,
Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1987, wyd. II uzup.
NOWA DĘBA, miasto w woj. tarnobrzeskim. Od XVII w. znana jest wieś Dęba; po drugiej wojnie światowej powstaje obok niej miasto, które w r. 1961 otrzymało drogą urzędową nazwę Nowa Dęba. W okolicy płynie rzeczka Dęba, a w 1414 r. koło pobliskiego Machowa, jak podaje dokument historyczny, był las zwany Dęba. Nazwa stanowi relikt bezprzyrostkowego przymiotnika rodzaju żeńskiego; zbudowana analogicznie jak Niedźwiada (: niedźwiedź), Kamiona (: kamień).miejsce w źródle: strona 161 -
{# 2}
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich,
(red.) F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski,
Warszawa 1880-1895 (ostatnie uzupełnienie 1904),
http://www.mimuw.edu.pl/polszczyzna/SGKPi/
Dęba, albo Dąbie (z Grabinami, Porębami, Jedlicami), wieś, powiat tarnobrzeski, o 16 kilometrów na południe od Tarnobrzegu, 8340 mor. rozległa (dwór 5609 m., włościanie 2731 m.); 139 domów, 881 mieszkańców, probostwo łacińskie w Majdanie; przemysł garncarski; leży w równinie, w okolicy lesistej, w oddaleniu od bitych dróg. Obszar dworski należy do dóbr Dzików hr. Jana Tarnowskiego.miejsce w źródle: t. II (wyd. 1881), 11
Dęba, 1.) potok w obrębie gminy tejże nazwy, powiat tarnobrzeski, powstaje z połączenia się kilku potoków leśnych, zbierających się razem we wsi Dęba zwanej i płynie korytem w nowszych czasach za wykopanem dla osuszenia bagien tutejszych, w kierunku północnym śród równin bagiennych i uchodzi w obręb gminy Stałego do uregulowanego koryta potoku Dąbrowy (ob.) Długość biegu 8 kilometrów.
odpis: 29.10.2006 -
{# 3}
Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w Królestwie Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem,
Lwów 1868,
http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=3658
Nazwa miejscowości: Dęba wieśmiejsce w źródle: 40-41
Urząd powiatowy: Tarnobrzeg
Urząd pocztowy: Dzików
Parafia:
rzym. kat.: Maydan
gr. kat.: —
Ludność według popisu z roku 1857: 757
Grunta orne:
większej własności: 46 morgów niższo-austryackich
mniejszej własności: 1560 morgów niższo-austryackich
Łąki i ogrody:
większej własności: 78 morgów niższo-austryackich
mniejszej własności: 725 morgów niższo-austryackich
Pastwiska:
większej własności: 41 morgów niższo-austryackich
mniejszej własności: 255 morgów niższo-austryackich
Lasy:
większej własności: 5444 morgów niższo-austryackich
mniejszej własności: 191 morgów niższo-austryackich
Ogółem: 8340 morgów niższo-austryackich
Właściciel tabularny: Jan i Stanisł. hr. Tarnowscy -
{# 4}
Skorowidz wszystkich miejscowości z przysiółkami w Królestwie Galicyi …,
Jan Bigo,
Wydanie V, Lwów 1918 http://www.mtg-malopolska.org.pl/images/skany/skorowidz1918djvu/skorowidz1918.djvu
Nazwa miejscowości Dęba z Grabinami w.w=wieśmiejsce w źródle: 53 (DjVu s. 53)
Starostwo i Rada powiat. Tarnobrzeg
Sąd powiatowy i Urząd podat. Tarnobrzeg
Urząd parafialny ł. Majdan
Ludność 1209
Urząd pocztowy Majdan k. Kolb.
Odl. km 7.0
Urząd telegraficzny Majdan k. Kol.
Odl. km 7.0
Właściciel posiadłości Zdzisław hr. Tarnowski -
{# 5}
Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych,
Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1923-1926(?)
Województwo Lwowskiemiejsce w źródle: t. XIII (wyd. 1924 r.) woj. lwowskie, 50
27. Pow. Tarnobrzeg
II. Gminy:
10. Dęba
Budynki
z przeznaczeniem mieszkalne: 212
inne zamieszkałe: 1
Ludność obecna w dniu 30 września 1921 r. (bez objętej spisem wojskowym)
Ogółem 1 071
Mężczyzn 488
Kobiet 583
W tej liczbie było wyznania
rzymsko-katolickiego 1 067
grecko-katolickiego 1
ewangelickiego —
innego chrześcijańskiego —
mojżeszowego 3
innego —
niewiadomego —
Podało narodowość
polską 1 071
rusińską —
niemiecką —
żydowską —
niewiadomą — -
{# 6}
Księga adresowa Polski z 1929 r.,
1929,
The 1929 Polish Business Directory Project - http://www.jewishgen.org/jri-pl/bizdir/start.htm (JewishGen)
Dęba
Wieś i gmina, powiat Tarnobrzeg, sąd pow. Tarnobrzeg, sąd okr. Rzeszów, 1071 mieszk. ᎈ (13 km) Chmielów, ᎈ ᎈ ᎈ Majdan k. Kolbuszowy. Tartaki.
N-ge et commune, distr. de Tarnobrzeg, tr. de distr. Tarnobrzeg, trib. d'arr-t Rzeszów, 1071 habit. ᎈ (13 km) Chmielów, ᎈ ᎈ ᎈ Majdan k. Kolbuszowy. Scieries.
Właściciele ziemscy (proprietaires fonciers): Tarnowscy hr. Zdzisław i Zofja (1276).
Kowale (forgeons): Kopeć A.
Młyny (moulins): Gurdak J. (par).
Ślusarze (serruriers): Ortyl J.
Tartaki (scieries): Gurdak J. - Sadecki J.
Wyszynk trunków (spiritueux): Gurdak J. - Kozdela M. -
{# 7}
Spis szkół w okręgu szkolnym lwowskim,
Seweryn Lehnert,
Lwów 1924 http://www.mtg-malopolska.org.pl/images/skany/spis_nauczycieli_djvu/spis_nauczycieli.djvu
Powiat: TARNOBRZEGmiejsce w źródle: 60 (DjVu s. 166), lp. 11
Spis szkół powszechnych publicznych
Stan w dniu 1/V 1924
Obszar 956 km², ludność 71.839
L.p. 11
NAZWA MIEJSCOWOŚCI Dęba
Odległość w km
od stacji kolejowej 5
od miasta powiatowego 19
SZKOŁA
jest 2 klasową
z językiem nauczania pp=polski
posiada budynek
mm=murowany
ww=własny
o salach szkolnych 2
Przy szkole znajduje się
ogród dla celów naukowych —
ogród dla kierownika szkoły o powierzchni 1/8 mg (morgi)
grunt orny dla kierownika szkoły o powierzchni 1 mg
mieszkanie służbowe dla kierownika szkoły o ubikacjach 4
L.p. 39 Poręby Dębskie ad Dęby (...) -
{# 8}
Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej z oznaczeniem terytorjalnie im właściwych władz i urzędów oraz urządzeń komunikacyjnych,
Wydawnictwo Książnicy Naukowej, Przemyśl–Warszawa 1933 http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=12786
Miejscowość i jej charakter:miejsce w źródle: strona 330
Dęba, dwór
Terytorjalnie właściwe władze i urzędy oraz urządzenia komunikacyjne
Gmina
Dęba
Powiat polityczny
Tarnobrzeg
Województwo
Lwow.
Poczta i telegraf (telefon)
Majdan k. Kolbusz.
Stacja kolejowa z odległością km.
Chmielów 12
Najbliższa linja komunikacyjna autobusowa z odległością km.
Kolbuszowa-Tarnobrzeg
Sąd
Grodzki
Tarno-brzeg
Okręgowy
Rzeszów
Urzędy parafjalne
Majdan ad Kolbusz. r
Miejscowość i jej charakter
Dęba, wieś —————————"—————————
Album multimedialny
Lista zdarzeń
- właściwości — publiczne dla wszystkich
- wyszukiwarki internetowe — tak